Dosya hakkında
Bu biyografi; hayat çizgisi, dönemin tarihî bağlamı, Mevlevîlik içindeki konum ve kalıcı etkiler birlikte okunacak biçimde hazırlanmıştır.
Bilgi durumu: kaynaklarda açık
Hayatı ve yetişme çevresi
Mehmed Zekâi 1825'te İstanbul'da doğdu. Hammâmîzâde İsmail Dede, Dellâlzâde İsmail Efendi ve başka ustalardan geniş repertuvar meşk etti. Güçlü hâfızası, notanın henüz başlıca aktarım aracı olmadığı çağda klasik eserlerin korunmasını sağladı; 1897'de vefat etti.
Bahariye Mevlevîhânesi ve Dârüşşafaka'daki öğretimi, tekke meşkiyle modern okul ortamını birleştirdi. Oğlu Ahmed Irsoy ile Rauf Yektâ ve Suphi Ezgi gibi isimlere uzanan hat, 19. yüzyıl bilgisini 20. yüzyıl tespit çalışmalarına taşıdı.
Mevlevîlik içindeki yeri
Sûzidil, Mâye, Isfahan ve Acemaşîrân Mevlevî âyinleri makam ve usul işçiliğinin seçkin örnekleridir. Dinî ve din dışı çok sayıda formda eser verdi.
Eserleri, etkisi ve mirası
Tarihî ağırlığı yalnız beste sayısında değil, hafızasında koruyup öğrencilerine aktardığı eski repertuvardadır. Bu meşk zinciri modern nota koleksiyonlarının ana kaynaklarından oldu.