mevlevilik.org

Mûsikî

Âyînin dili

Semâ töreninin bel kemiği olan âyîn-i şerîf, belirli bir makamda bestelenmiş büyük bir mûsikî formudur. Bir âyin bestelemek, Türk mûsikîsinde bestekârlığın zirvesi sayılır.

Âyîn-i şerîf: bir mûsikî formu

Mevlevî âyini, Türk din mûsikîsinin en gelişkin formlarından biridir. Belirli bir makamda bestelenir ve dört “selâm”dan oluşur. Bir âyinin tamamı tek bir bestekâr tarafından bestelenebildiği gibi, peşrevler ve selamlar farklı bestekârlara da ait olabilir.

Âyin-i şerif kataloğu

Beste, makam, usul, güfte, nota ve kayıt aynı katalog kaydında buluşur.

17. yüzyıl

Na‘t-ı Mevlânâ

Buhûrîzâde Mustafa Itrî
Katalog ve hak kontrolü1 kaynak
Makam
Rast
Nota
künyesi hazır
Kayıt
erişilebilir
01Na‘tserbest na‘t icrası
Kaynaklarda aç

Nota künyesi indekslendi. Hak ve nüsha kontrolü tamamlandığında sayfa görüntüleri açılacak.

Kaynak kayıtları: musiki-paketi

İşitsel analiz

Ney perde laboratuvarı

53 koma eşit aralıklı eğitim modeliyle perde oranlarını karşılaştırın. Bu araç, icra tavrının ve makam seyrinin yerine geçmez.

Yaklaşık frekans260.77 HzRast perdesi · kuramsal eğitim değeri

Karşılaştırmalı dinleme

Nota, ses ve güfte zaman çizgisi

Birincil kayıt katalog künyesine bağlıdır. Kaynağı ve editör onayı bulunmayan bölüm zamanları özellikle gösterilmez.

0:00Kayıt başlangıcı
Güfte katmanı

Tam güfte satır-zaman eşleştirmesi yalnız kaynak ve editör onayıyla yayımlanır. Altyapı hazırdır; doğrulanmamış zaman kodu sahte kesinlik üretmemesi için sunulmaz.

Nota kaydını musiki.cloud’da aç
Aynı âyinin ikinci icrasını karşılaştır

Kardeş arşiv · musiki.cloud

Notayı yalnız görmeyin; çalışın.

Geniş Türk mûsikîsi nota arşivi ayrı çalışma alanında yaşar. Eser, bestekâr, makam, form ve usul üzerinden arayın; sayfaları büyütün, PDF oluşturun ve çalışma listenize ekleyin.

Nota çalışma alanını aç ↗mevlevilik.org bağlamı açıklar · musiki.cloud icra malzemesini çalıştırır

Meşk zinciri

Besteler tek başına yaşamaz. Hoca, talebe, mevlevîhâne ve kayıt ilişkileri repertuvarın nasıl aktarıldığını gösterir.

Dinle: bir âyîn-i şerîf

Sözün mûsikîye dönüşü. Aşağıdaki kayıt, bütün bir âyinin baştan sona icrasıdır; na‘ttan son yürük semâîye kadar dört selâmı işitirsiniz.

Mutrib heyeti âyin icrası: sikke ve tennûre ile ney, kudüm ve kânûn

Rast Mevlevî Âyini

Bestekâr
Nâyî Osman Dede
Makam
Rast
İcra
İstanbul Devlet Türk Müziği Araştırma ve Uygulama Topluluğu · Meydan Meşkleri
Mekân
Bahariye Mevlevîhânesi
Süre
48:08

Kayıt: Meydan Meşkleri arşivi.

Âyinin bölümleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mevlevî Âyini”.

  1. Na't-ı MevlânâÂyin, Mevlânâ'ya övgü niteliğindeki na't ile açılır (genellikle Itrî'nin bestesi).
  2. Kudüm ve taksimKudümzenbaşı kudüme vurur; neyzenbaşı âyinin makamında uzun bir taksim icra eder.
  3. PeşrevMuzaaf Devr-i Kebîr adı verilen 56 zamanlı usulde bestelenmiş çalgısal giriş.
  4. Dört SelâmÂyinin dört bölümü; semâın dört safhasına eşlik eder.
  5. Son peşrev ve son yürük semâîTöreni tamamlayan çalgısal bölümler.

Sazlar

NeyMesnevî'nin ilk beytinin simgesi; ayrılığın feryadı ve âyinin baş sazı.
KudümÂyinin ritmik temeli; küçük çift kâseli vurmalı.
RebabMevlânâ'nın da sevdiği yaylı saz.
HalileÂyine eşlik eden zil.

Makamlar

Her âyin, bestelendiği makamla anılır (örneğin Ferahfezâ Âyini, Sûzidil Âyini). Rast, dügâh, hüseynî, hicaz, ferahfezâ gibi makamlar Mevlevî mûsikîsinin başlıca renkleridir. Kavram atlasında mûsikî makamlarını ayrı bir düğüm türü olarak keşfedebilirsiniz.

Makamları atlasta gör ↗

Mûsikî üzerine kaynaklardan

Kaynaktan getiriliyor…

Âyin, makam ve sazları kaynaklarda aramak için

Kaynaklı arama ↗