Semâ

Kâinatın dönüşü

Zikir ve tefekkürün bedenle ifadesi; insanın Hakk'a yönelişinin temsili. Mevlevî semâı 'mukâbele' adı verilen belirli bir erkân içinde icra edilir; 2005'te UNESCO tarafından İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtı ilân edilmiş, 2008'de Somut Olmayan Kültürel Miras Temsilî Listesi'ne kaydedilmiştir.

Mukabeleyi adım adım izle

Ses, hareket, görev ve meydandaki konum aynı zaman çizgisinde okunur.

post

01 / 8

Na‘t-ı şerif

Başlangıç

Rast Na‘t-ı Mevlânâ

Na‘t-ı şerif

Mukabele, Hz. Peygamber’e övgü ve Mevlânâ’nın adıyla ilişkilenen na‘t ile açılır.

Meydandaki görev: Na‘than

Kaynaklarda bu aşamayı aç

Sesli anlatım cihazınızın Türkçe sesini kullanır; tarihî icra kaydı değildir.

Semâ nedir, ne değildir?

Bir erkân ve zikir biçimidir

Mûsikî, hareket, edep ve sembolik düzen birlikte işler; yalnızca dönme hareketinden ibaret değildir.

Sahne koreografisine indirgenemez

Turistik gösteri ile tarihî mukabele aynı bağlam değildir. Sunumun amacı, icra topluluğu ve mekânı açıkça belirtilmelidir.

Tek ve değişmez biçim değildir

Dönem, mevlevîhâne ve aktarım zincirleri arasında uygulama ayrıntıları değişebilir.

Maddî kültür dosyaları

Kıyafeti yalnız sembole indirgemeden okuyun.

Genellikle deve tüyünden yapılan uzun başlık.

Sembolik okuma

Yaygın yorumda nefsin mezar taşıyla ilişkilendirilir.

Editör notu

Sembolik açıklama ile tarihî üretim ve kullanım bilgisini birbirinden ayırmak gerekir.

Kaynaklarda araKaynak: Mevlevî tarikat kültüründe kıyafetler ve sembolik anlamları

Tarihî bir salonda beyaz tennûreli semâzenlerin mukâbelesi — Mukâbele — beyaz tennûre, sikke ve açılan kollarla semâ.Meydan Meşkleri arşivi

Semâ ve mukâbele nedir?

Semâ, Mevlevî yolunda zikrin ve tefekkürün bedenle ifadesidir; kâinatın dönüşünü ve insanın Hakk'a yönelişini temsil eder. Törenin tam adı Mevlevî Âyîn-i Şerîfi ya da Mevlevî Mukâbelesi'dir. “Mukâbele” yüz yüze gelmek demektir; semâzenler kırmızı postun önünde birbirleriyle yüz yüze selamlaşır.

Mukâbele — tören adım adım

Na't-ı ŞerîfTören, Mevlânâ için yazılmış na't ile başlar; Hz. Peygamber'e övgüdür.
Kudüm ve ney taksimiKudümzenbaşı kudüme birkaç kez vurur; neyzenbaşı, âyinin makamında uzun bir taksim yapar. Ney'in sesi, yaratılışın nefhasıdır.
Peşrev ve Devr-i VeledîPeşrevle birlikte semâzenler, kırmızı postun önünde üç devirli Sultan Veled Devri'nde birbirleriyle yüz yüze selamlaşır (mukâbele).
Dört SelâmÂyinin ve semâın dört bölümü; her biri bir mânevî mertebeyi temsil eder.
Son peşrev ve duâKur'ân tilâveti ve gülbank ile tören hitama erer.

Semâhânede daire biçiminde dizilmiş semâzenler — tepeden görünüm — Devr-i veledî — semâzenlerin postun etrafında dönüşü.Meydan Meşkleri arşivi

Dört selâmın anlamı

Semâ, dört bölümden (selâm) oluşur; her biri bir mânevî mertebeye karşılık gelir. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mevlevî Âyini”.

I. SelâmŞüpheden kurtulup ilâhî birliğe iman eden kulun hâli.

II. Selâmİlâhî birliği görme (müşâhede) mertebesi.

III. SelâmBu görüşün bilgiye ve varlığa yükselmesi; aşkta yok oluş.

IV. SelâmBirlik hâlinde yaratılışa ve kulluğa dönüş. Semâzenin bu safhadaki hareketi, insana mahsustur; varlıkta fenâ hâli burada yaşanır.

Sembolizm

Sikkenefsin mezar taşı

Tennûrenefsin kefeni

Hırkaçıkarıldığında hakikate doğuş

Sağ el yukarıHak'tan almak

Sol el aşağıhalka vermek

Dönüşkâinatın ve zerrelerin devri

Semâ üzerine kaynaklardan

Kaynaktan getiriliyor…

Semâ ve mukâbeleyi kaynaklarda aramak için

Kaynaklı arama ↗