Belh'te doğdu
30 Eylül 1207 tarihi yaygın kabul görür.
Hz. Mevlânâ
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
Belh'ten Konya'ya uzanan bir ömür; ilim, aşk, sohbet ve Mesnevî ile asırlardır okunan bir irfan dili.
Konya'ya yerleşti
Selçuklu başkentinde ders, irşad ve eser halkası kuruldu.
Şems ile karşılaştı
Âlim kimliğini aşk ve cezbe diliyle genişleten kırılma.
Şeb-i Arûs
17 Aralık 1273'te Konya'da vefat etti.
Mevlânâ'yı güçlü kılan şey yalnızca tarihî şahsiyeti değildir; onun mirası, medrese ilmiyle tasavvufî tecrübeyi, Farsça şiirin estetiğiyle Anadolu'nun çok dilli insan dünyasını aynı merkezde buluşturur.
Bu sayfa, onu efsanelerden arındırarak soğutmak için değil; kaynaklı bilgiyi, metinlere açılan gerçek bir okuma yoluna çevirmek için kuruldu.
Hayat atlası
Bir menzili seçin. Yolculuk, kaynak durumu ve aynı yıllardaki siyasî dünya birlikte açılsın.
Harita hazırlanıyor…
Yaklaşık tarih30 Eylül 1207
Belh
Belh'te doğum
Muhammed Celâleddîn, Bahâeddin Veled ailesinin ilmî çevresinde dünyaya geldi. 1207 tarihi yaygın kabul olmakla birlikte farklı tarihlendirme teklifleri de vardır.
Mevlânâ'nın hayatıAnadolu ve İslam dünyası
02
Mevlânâ'yı anlamanın altı kapısı
Bilginin kuru kalmadığı, insanı dönüştüren merkez kuvvet.
Kendi sözünü Kur'ân ve Hz. Peygamber yoluna bağlı gören ana damar.
Aslından ayrılmış insanın vatan-ı aslîye duyduğu hasret.
Fîhi Mâ-Fîh'te görülen canlı konuşma, soru ve irşad dili.
Mevlevî gelenekte aşkın, teslimiyetin ve kozmik dönüşün görünür dili.
Din, dil ve coğrafya sınırlarını aşan muhatap; dönüşmeye çağrılan varlık.
03
Eserleri: öğretir, yakar, konuşturur
öğreten eserMesnevî-i Şerîf
Altı defterlik büyük irfan metni; hikâyeler, temsiller ve beyitlerle insanın iç yolculuğunu anlatır.
yanan eserDîvân-ı KebîrŞems ikliminde söylenen gazeller ve rubâîler; coşkun aşk dilinin ana kaynağı.
konuşan eserFîhi Mâ-FîhSohbet meclislerinden derlenen mensur metin; fikirlerin doğrudan ve canlı aktığı bir pencere.
ilişki kuran eserMektûbâtDostlara, yöneticilere ve çevresindeki kişilere yazılmış mektuplar.
vaaz diliMecâlis-i Seb'aYedi vaazdan oluşan metin; medrese, minber ve tasavvuf dilinin kesişimi.
04
Çevresi ve halka
Mevlânâ’nın babası ve Maârif adlı eserin müellifi. Ailenin Horasan’dan Anadolu’ya uzanan ilmî çevresinin başlıca ismidir.
ö. 1231Bahâeddin Veled’in çevresinden gelen ve Mevlânâ’nın seyr ü sülûk eğitiminde belirleyici olan hoca.
ö. 1241 dolaylarıMevlânâ ile sohbeti, onun şiir ve irfan dilinde güçlü bir dönüşümle ilişkilendirilen sûfî. Hayatının son safhasına dair rivayetler ihtilaflıdır.
Rivayet ve tarih ayrımı gerekliŞems’in kayboluşundan sonraki dönemde Mevlânâ’nın yakın çevresinde bulunan ve halifesi kabul edilen kuyumcu.
ö. 1258Mesnevî’nin söyleniş sürecini teşvik eden, beyitleri kaydeden ve Mevlânâ’dan sonra çevrenin idaresini üstlenen yakın halife.
ö. 1284Mevlânâ’nın oğlu. Eserleri ve teşkilat faaliyetiyle Mevlevîliğin kurumsallaşmasında temel rol oynadı.
1226-1312Mevlânâ'nın Gevher Hatun'un vefatından sonraki eşidir. Şemseddin Yahyâ adlı çocuğuyla aileye katıldı; Âlim Çelebi ve Melike Hatun'un annesidir.
13. yüzyılMevlânâ'nın evlâtlığı ve Şems-i Tebrizî'nin eşidir. Hayatının ayrıntıları erken kaynaklarda sınırlı ve yer yer menkıbevî biçimde aktarılır.
Rivayet ve tarih ayrımı gerekliSemerkantlı Şerefeddin Lâlâ'nın kızı, Mevlânâ'nın ilk eşi; Sultan Veled ile Alâeddin Çelebi'nin annesidir.
13. yüzyılMevlânâ ile Kerrâ Hatun'un kızıdır. Kaynaklarda erkek aile üyelerine göre daha sınırlı görünür; ilişkisel aile kaydının görünür bir parçası olarak ele alınır.
13. yüzyılAnadolu Selçuklu yönetiminin güçlü devlet adamlarından. Mevlânâ ve dönemin ilmî-tasavvufî çevreleriyle ilişkisi kaynaklarda görünür.
ö. 127705
Sözler, atıflar ve dikkat
“Ben yaşadığım müddetçe Kur'ân'ın kölesiyim; Muhammed Muhtâr'ın yolunun toprağıyım.”
Mevlânâ'ya nispet edilen ve düşünce çerçevesini özetleyen meşhur rubâî.
“Hamdım, piştim, yandım.”
Kendi seyrini özetlediği kabul edilen kısa ifade; popüler Mevlânâ anlatısında merkezîdir.
“Ne olursan ol yine gel.”
Yaygın atıf. Kaynak durumu tartışmalı olduğu için sayfada kesin eser cümlesi gibi sunulmamalıdır.
Kendi metinlerinden — her ziyarette farklı
Kaynaktan getiriliyor…
06
Kavram atlasına açılan yollar
Mevlânâ'nın dünyasını kuran kavramları kaynak metin geçişleriyle birlikte okumak için bu kapılardan ilerleyin.
AşkBilginin kuru kalmadığı, insanı dönüştüren merkez kuvvet.Kur'ân ve sünnetKendi sözünü Kur'ân ve Hz. Peygamber yoluna bağlı gören ana damar.NeyAslından ayrılmış insanın vatan-ı aslîye duyduğu hasret.SohbetFîhi Mâ-Fîh'te görülen canlı konuşma, soru ve irşad dili.SemâMevlevî gelenekte aşkın, teslimiyetin ve kozmik dönüşün görünür dili.İnsanDin, dil ve coğrafya sınırlarını aşan muhatap; dönüşmeye çağrılan varlık.
Kavram atlasında keşfet ↗07
Kaynak notu
- Doğum/vefat tarihleri, Belh ve Konya hattı, Bahâeddin Veled ve Şems dönüm noktası kamu ve ansiklopedi kaynaklarıyla uyumludur.
- 2007'nin UNESCO tarafından Mevlânâ'nın 800. doğum yılı çerçevesinde anılması ve semâ mirası bilgisi Dışişleri Bakanlığı metinlerinde yer alır.
- Mevlânâ Müzesi bilgileri, dergâhın Selçuklu Sarayı'nın Gül Bahçesi geçmişiyle ilişkilendirildiğini gösterir.
Bu sayfadaki tarihî çerçeve; Konya Valiliği ve Konya Belediyesi'nin biyografi metinleri, Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın UNESCO yılı notu, Mevlânâ Müzesi bilgileri ve ansiklopedik biyografi kaynaklarıyla karşılaştırılarak sadeleştirildi.
Mevlânâ'yı anlatılardan metinlere doğru okumak için